Samenvatting
Welke bevoegdheid heb je eigenlijk nodig om voor de klas te staan? Dat hangt af van waar en aan wie je les wilt geven: van de basisschool tot de bovenbouw van havo en vwo. In deze blog leggen we de verschillende onderwijsbevoegdheden uit en ontdek je welke routes er zijn om jouw bevoegdheid te halen. Zo weet jij precies welke stap bij jouw past.
Wil jij graag voor de klas, maar weet je niet precies welke bevoegdheid je nodig hebt? Je bent niet de enige. Of je nu les wilt geven op een basisschool, middelbare school of in het speciaal onderwijs: de juiste onderwijsbevoegdheid hangt af van waar en aan wie je les wilt geven.
In Nederland zijn er drie belangrijke onderwijsbevoegdheden: een bevoegdheid voor het basisonderwijs, een tweedegraads bevoegdheid en een eerstegraads bevoegdheid. We leggen je uit hoe het zit.
Welke onderwijsbevoegdheden zijn er?
Voor het basisonderwijs heb je een andere bevoegdheid nodig dan voor het voortgezet onderwijs. En binnen het voortgezet onderwijs maakt het ook nog uit aan welke klas je lesgeeft.
Dit zijn de drie belangrijkste onderwijsbevoegdheden:
- Bevoegdheid basisonderwijs: voor het primair onderwijs.
- Tweedegraads bevoegdheid: onder andere voor het vmbo en de onderbouw van havo en vwo.
- Eerstegraads bevoegdheid: voor alle klassen in het voortgezet onderwijs, dus ook de bovenbouw van havo en vwo.
Welke bevoegdheid heb je nodig voor de basisschool?
Wil je als leerkracht voor de klas staan op een basisschool? Dan heb je in principe een onderwijsbevoegdheid voor het basisonderwijs nodig. De bekendste route daarnaartoe is de pabo (opleiding tot leraar basisonderwijs). Dit is een vierjarige hbo-opleiding. Met het diploma kun je onder andere lesgeven in het reguliere basisonderwijs en speciaal basisonderwijs. Je bent dan niet alleen bezig met taal en rekenen. Als leerkracht help je kinderen zich op allerlei vlakken te ontwikkelen.
Wat is een tweedegraads bevoegdheid?
Wil je lesgeven op een middelbare school? Dan krijg je te maken met een eerste- of tweedegraads onderwijsbevoegdheid.
Met een tweedegraads bevoegdheid mag je onder andere lesgeven aan:
- het vmbo;
- de eerste drie klassen van havo en vwo;
- het praktijkonderwijs;
- het beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie.
Je bevoegdheid is gekoppeld aan een bepaald vak, bijvoorbeeld Nederlands, Engels, wiskunde of geschiedenis. Een veelgebruikte route is een hbo-lerarenopleiding voor het vak waarin je wilt lesgeven. Afhankelijk van je vooropleiding zijn er ook andere mogelijkheden, zoals een kopopleiding.
Wat is een eerstegraads bevoegdheid?
Als je ook voor de bovenbouw van havo of vwo wilt staan, dan heb je voor het betreffende vak een eerstegraads bevoegdheid nodig. Met een eerstegraads bevoegdheid mag je lesgeven in alle klassen van havo en vwo en daarnaast onder meer in het vmbo, praktijkonderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie. Een eerstegraads bevoegdheid kun je bijvoorbeeld halen via een masteropleiding aan een hogeschool of een universitaire lerarenopleiding. Welke route bij jou past, hangt onder andere af van je vooropleiding.
Eerstegraads of tweedegraads: wat is het verschil?
Het belangrijkste verschil zit dus in waar je les mag geven.
Met een tweedegraads bevoegdheid kun je bijvoorbeeld aan de slag in het vmbo en de onderbouw van havo en vwo. Met een eerstegraads bevoegdheid mag je daarnaast ook lesgeven in de bovenbouw van havo en vwo. Simpel gezegd: wil jij graag eindexamenklassen klaarstomen voor hun diploma? Dan komt die eerstegraads bevoegdheid om de hoek kijken.
Welke bevoegdheid heb je nodig voor speciaal onderwijs?
Ook binnen het speciaal onderwijs hangt de benodigde bevoegdheid af van waar je lesgeeft.
Voor het speciaal basisonderwijs heb je een bevoegdheid voor het basisonderwijs nodig. Bij het voortgezet speciaal onderwijs kunnen andere regels gelden. Wanneer een school zelf eindexamens afneemt, is bijvoorbeeld een bevoegdheid voor het voortgezet onderwijs nodig. Veel scholen vragen daarnaast om een aanvullende opleiding gericht op speciaal onderwijs.
Kun je zonder onderwijsbevoegdheid lesgeven?
Nog geen bevoegdheid? Dat betekent niet automatisch dat de deur van het klaslokaal dicht blijft.
Er bestaan verschillende situaties en trajecten waarmee je kunt starten in het onderwijs terwijl je nog niet volledig bevoegd bent. Denk bijvoorbeeld aan een zij-instroomtraject, waarbij je werkt en tegelijkertijd toewerkt naar je bevoegdheid. Ook bestaan er onder voorwaarden mogelijkheden om als gastdocent of onder verantwoordelijkheid van een bevoegde docent les te geven.
Hoe weet je welke onderwijsbevoegdheid je hebt?
Voor diploma's die na 1 augustus 2006 zijn behaald, staat de onderwijsbevoegdheid volgens DUO op het diploma of diplomasupplement. Voor oudere diploma's heeft DUO een bevoegdhedenscan waarmee je kunt controleren welke bevoegdheid bij je diploma hoort.
Klaar voor een leuke baan in het onderwijs?
Bekijk de onderwijsvacatures bij Daan en ontdek welke baan bij jou past.
